اندیشه¬ی شهروندی کنش‌گرا به مثابه هدف و استراتژی می¬تواند در راستای تحولات تاریخی شکل¬گیری ایران جدید، استراتژا‌ی برای خروج از انفعال سیاسی حاکم بر جامعه¬ی ما در مقطع زمانی حاضر باشد. ناکارآمدی سیاسی، کاهش سرمایه اجتماعی ملی، گسترش شکاف اجتماعی، ناکارآمدی مدیریت اقتصادی ملی، گسترش ناهنجاری¬های فرهنگی و سقوط اخلاقی موضوعاتی هستند که این روزها در اکثر محافل سیاسی با گرایش¬های مختلف مورد اجماع عمومی است. در این فضا، محدودساختن تحلیل شرایط سیاسی و اجتماعی ایران به بررسی مواضع سران گروه¬های سیاسی و اجتماعی؛ که عموما از انسجام و سازمان اجتماعی لازم نیز برخوردار نیستند، رویکردی تقلیل¬گرایانه است. فروکاستن مفهوم تحلیل سیاسی به بررسی مواضع شخصیت¬های سیاسی از دو کاستی بنیادین رنج می¬برد. یکی ایستایی و فقدان عنصر پویایی و تحرک اجتماعی است و دیگر آنکه در آن، جایگاهی برای شهروندان که منشا حاکمیت ملی هستند منظور نشده است. حال آنکه رویکرد مبتنی بر شهروند کنشگر و خلاق، فرایند محور بوده و در پی یافتن آبراهه¬هایی برای پویایی اجتماعی است.
آگاهی ملی و اگاهی شهروندان از حقوق بنیادین مدنی، سیاسی و اجتماعی خود و تلاش در جهت استیفای آنها از طریق نهادهای اجتماعی موجب نیرویی عظیم جهت اصلاح وضع موجود بدون توسل به افراط¬گرایی و پرهیز از هرگونه خشونت است. جامعه ایران از تحولات تاریخی ایران پس از مشروطه به ویژه تحولات اخیر به¬خوبی آموخته است که خشونت راهکاری پرهزینه و کم¬فایده است. در برابرِ آن، گسترش آگاهی ملی و مطالبه حقوق از مجاری نهادهای مدنی به نسبت کم¬هزینه¬تر¬ و پرثمرتر است.
استراتژی شهروند کنشگر فرایندمحور است و متضمن بازتولید هویت فردی در جریان مشارکت مداوم شهروندان در بهبود مستمر شرایط جامعه در بستر فضای سیاسی و اجتماعی در هر مقطع تاریخی است. لیکن پیش‌شرط موفقیت این استراتژی آگاهی تاریخی و ملی است. و این تنها از رهگذر اندیشیدن و بازاندیشی قابل دستیابی است. هر اندازه که رویکرد مبتنی بر تکبه بر توده و قدرت ناشی از آن ایستا و فاقد روح پویایی تاریخی است، رویکرد شهروند کنشگر واجد عنصر خلاقیت و پویایی است. در این رویکرد قدرت محصول اندیشه‌ورزی و گفتگوی اجتماعی است که در قالب گفتمان غالب تجلی پیدا می¬کند. تا زمانی که این گفتمان خلاقیت و ظرفیت حل مشکل دارد؛ و یا بارآور است و توانایی پیش¬راندن جامعه به سمت توسعه را دارد و می¬تواند موجب استقرار نظم کارآمد و مؤثر اجتماعی باشد، به حیات خود ادامه می¬دهد و گرنه جای خود را به گفتمانی با قدرت خلاقیت و ظرفیت بیشتر می¬دهد.

کشور دچار مشکلات فراوانی است. لزوما، مشکلات در دستور کار اندیشکده قرار نمی‌گیرند. بلکه آنها مورد کاوش قرار می‌گیرند تا امکان رسیدن به مساله و یا مساله‌های بنیادین فراهم آید. آن‌گاه، مساله و یا مساله‌ها با توجه به ظرفیت اندیشکده در «دستور کار» قرار می‌گیرد. همانند «مساله‌ی ایران»، «مساله‌ی آب» و یا «مساله‌ی شهر و حکمروایی شهری» در ایران.
اندیشکده آگاه است که مساله‌های ملی تحت تأثیر عامل‌هایی چون بحران‌ها یا شوک‌های ملی و بین‌الملی، گروه‌های ذی‌نفوذ و رسانه، گفتمان‌ها و ایده‌های جدید و قدرت سیاسی و ترجیح‌های گروه‌های ذی‌نفوذ و تصمیم‌گیران داخلی و خارجی است.

در این مرحله، گزینه‌های ممکن برای مواجهه با مسئله مورد بررسی، طراحی و مورد تحلیل قرار می‌گیرند و احیانا مورد قضاوت اندیشمندان در بیرون از موسسه قرار خواهند گرفت. فعالیت‌های کلیدی برای تدوین سیاست عبارتند از تحلیل هزینه ـ فایده، مدل‌سازی و سناریوسازی، ارزیابی پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و نهادی و مذاکره میان گروه‌های مختلف.

در این مرحله نتیجه‌ی بررسی‌ها در قالب یک سیاست پیشنهادی و یا گزارش تحلیلی، بسته به مورد انتشار عمومی و یا در اختیار اشخاص ذیربط قرار می‌گیرد. این گزارش‌ها در مدرسه شهرداد می‌تواند پایه‌ی تربیت کنشگران اجتماعی در حوزه مرتبط با موضوع مساله باشد. و هم‌چنین در بخش رسانه در راستای افزایش آگاهی عمومی مورد بهره‌بردای و استفاده قرار گیرد. در هر صورت، در این مرحله روابط قدرت، منافع نهادی و محدودیت‌های حقوقی نقش تعیین‌کننده دارند.

اندیشکده قاعدتا هیچ نقشی در زمینه‌ی اجرای سیاست‌ها و نتیجه‌ی گزارش‌های پیشنهادی ندارد. حداکثر نقش اندیشکده توضیح، برگزاری سمینار و کنفرانس، آموزش و کمک به پیاده‌سازی به اشخاص ذیربط در صورت قبول و درخواست‌شان است. این مرحله غالباً پیچیده‌تر از تصمیم‌گیری است؛ زیرا نیازمند هماهنگی میان چند نهاد است. معمولا، ظرفیت سازمانی و منابع مالی و انسانی نهادهای درگیر محدود است. و مقاومت سازمانی و یا ذی‌نفعان ممکن است رخ دهد.

در صورتی‌که سیاست پیشنهادی و یا گزارش اندیشکده از سوی نهادی مورد پذیرش و اجرا قرار گیرد، اندیشکده خود را متعهد به پایش و سنجش اثرات آن می‌داند. لازمه‌ی این کار، طراحی شاخص‌های عملکرد، و اندازه‌گیری نتایج واقعی در مقایسه با اهداف اعلام‌شده و ارزیابی میزان کارآمدی، اثربخشی، عدالت‌محوری و پایداری سیاست و یا راه‌کار پیشنهادی است. این ارزیابی ممکن است داخلی، مستقل و یا بیرونی باشد.

خروجی ارزیابی به معنای پایان کار نیست. اندیشکده باید از نتیجه‌ی سیاست‌ها و یا پیشنهادهای خود درس بگیرد. درس گیری ممکن است که به اصلاح سیاست و یا گزارش پیشنهادی منجر گردد و یا موجب تاکید بر اجرای آن شود. و یا اساسا رویکرد جدیدی پیشنهاد گردد. در هر صورت، این مرحله به «چرخه سیاست‌گذاری» معنا می‌دهد.
اندیشکده بر این امر واقف است که سیاست‌گذاری در دنیای واقعی خطی نیست و این مراحل در عمل هم‌پوشانی دارد. سیاست‌ها اغلب تحت تأثیر ساختارهای سیاسی–اقتصادی و محدودیت‌های نهادی هستند. و ذینفعان قدرت‌های متفاوتی دارند که ممکن است جهت سیاست‌ها و گزارش‌های ارائه شده را تغییر دهند.

اندیشکده بر تشکیل شبکه‌های همکار از شهروندان کنشگر و نهادهای دارای صلاحیت علمی، اخلاقی و اجتماعی تأکید دارد که مواجهه‌ی خردورزانه با تحول‌ها و تنگناهای مختلف داشته‌باشند و از موضع آگاهی و بر پایه‌ی شناخت درست از مساله‌ها، موشکافانه، مسئولانه و راه‌گشا طرح مساله و راه‌حل می‌کنند و پیوسته در پی فراهم آوردن سخن تازه در این جهان پرشتاب هستند. در این مسیر دانشگاه‌ها و مراکز علمی و اسناد، نهادهای مردم نهاد تخصصی، نیروهای برجسته دانشجویی، در مدل‌هایی سازمان‌یافته حول مسائل مختلفی که به‌عنوان برنامه کار تنظیم و ارائه می‌شود‌، در تعامل تنگاتنگ و همکاری با استادان برجسته، نقش محوری در تولید محتواهای مورد نظر را به‌عهده می‌گیرند.